You are here

Potreban novi Zakon o radu

25/12/2013
Velimir Mijušković.

Privredna komora Crne Gore se već duže vrijeme, tačnije od donošenja aktuelnog Zakona o radu zalaže za donošenje novog pravnog akta kojim bi se uredila ova oblast. Sve zemlje u okruženju su pokrenule ili sprovele reforme radnog zakonodavstva u pravcu zaštite poslodavaca i fleksibilizacije tržišta rada, navodi u autorskom tekstu predsjednik Privredne komore Crne Gore Velimir Mijušković.

„Tema koja se, ovih dana, s pravom našla u samom vrhu interesovanja javnosti u Crnoj Gori jeste Zakon o radu, preciznije odredba koja je stupila na snagu kojom se propisuje da je poslodavac obavezan zaposlenima sa kojima ima Ugovor na određeno vrijeme duže od 24 mjeseca, dati Ugovor na neodređeno ili prekinuti radni odnos. Pitanje koje je kompleksno samo po sebi dodatno biva podgrijavano sa raznih strana. Što manje struke, to više komentara.

Budući da se Privredna komora Crne Gore već duže vrijeme, tačnije od donošenja aktuelnog Zakona o radu zalaže za donošenje novog pravnog akta kojim bi se uredila ova oblast, navodi me da se obratim na ovaj način.

Sa stanovišta privrede ostaje nejasno zašto Ministarstvo rada ne sprovede postupak izrade novog Zakona o radu, već se iz godine u godinu vrše izmjene i dopune zakonskog teksta koji sadrži brojne norme koje su u koliziji i daju osnov za različita tumačenja, te time uzrokuju ograničenja za primjenu u poslovnoj praksi.

Opravdanost ovakvog postupanja nadležnog Ministarstva je posebno upitna, ako se uzme u obzir činjenica da su gotovo sve zemlje u okruženju, koje su i prva konkurencija crnogorske privrede i Crne Gore kao investicione destinacije, pokrenule ili sprovele reforme radnog zakonodavstva u pravcu zaštite poslodavaca i fleksibilizacije tržišta rada od dogmi udruženog rada, koje naš Zakon o radu i dan danas prate.

Oblast radnih odnosa u Crnoj Gori je u znatnom dijelu neregulisana zbog sadržine i prirode Zakona o radu, sa svim svojim novelama, kao i zbog nepostojanja kolektivnog ugovora na nacionalnom nivou i granskih kolektivnih ugovora po privrednim granama.

Tako, primjera radi, ću navesti da Zakon ne sadrži odredbe o postupku utvrđivanja odgovornosti zaposlenih, čime je ograničena primjena odredbi zakona koje se odnose na mjere i postupke poslodavca u slučaju povreda radnih obaveza od strane zaposlenog (član 124 stav 4 i 5 Zakona o radu).

Zakonom je takođe, mnogi privrednici cijene, neosnovano ograničen rad na određeno vrijeme do 24 mjeseca bez mogućnosti produženja nakon prekida rada u trajanju od 60 dana i više (član 25 stav 2 Zakona o radu).

Sam Zakon u članu 123 propisuje znatno odstupanje od pravila za utvrđivanje zastarjelosti novčanih potraživanja u odnosu na sistemski Zakon o obligacionim odnosima, na način što propisuje da novčana potraživanja iz radnog odnosa ne zastarijevaju, suprotno istom Zakonu, koji utvrđuje da ta potraživanja zastarijevaju u roku od 3 godine, čime se posebno narušava pravna sigurnost i predvidljivost troškova poslovanja.

Inicijativu za izradu reformskog Zakona o radu, Privredna komora je podnijela Vladi Crne Gore i Ministartsvu rada, putem Prijedloga mjera Ekonomske politike i u neposrednoj komunikaciji, već prilikom prve analize negativnih efekata primjene postojećeg Zakona tokom 2009 godine.

Želim i ovim putem da istaknem da ni jedan ozbiljan poslodavac nije izričit u zahtjevu da zapošljavanje bude po svaku cijenu na određeno vrijeme, ali zahtijeva pojednostavljenje otkazne procedure, tj. olakšani način raskidanja radnih ugovora od strane poslodavca. Ne može valjda niko očekivati da privrednik, tj. poslodavac koji ima pad aktivnosti, proizvodnje i tržišta ne pribjegne rješavanju problema viška radne snage. Takođe, Zakon mora sadržati rješenje za sankcionisanje nediscipline zaposlenih. Po ukupni privredni razvoj je štetno da se na bilo koji način omogući, a kamo li Zakonom, da je onaj ko stvara novac, organizuje posao, obavlja određenu djelatnost nemoćan pred nedisciplinom i neradom onog kojeg sam plaća. Ukidanje disciplinskog postupka utvrđivanja odgovornosti zaposlenog predstavljalo bi značajno rasterećenje u slučaju potrebe za prestankom rada po tom osnovu.

Osim toga, potrebno je definisati i postupak uređenja radnih odnosa opštim aktom u slučaju nepostojanja sinidikalne organizacije, blokade pregovora, nezaključenja kolektivnog ugovora i slično, čime bi teret odgovornosti zbog nepostojanja kolektivnog ugovora kod poslodavca ravnomjerno bio podijeljen između poslodavca i sindikalne organizacije. Na ovaj način bi se zakonski precizirao postupak uređenja radnih odnosa pravilnikom o radu i u skladu sa Zakonom omogućio nesmetan rad preduzeća.

Sadašnjim rješenjem sav teret je na poslodavcu jer ne postoji zakonska osnova, odnosno mogućnost i procedura uređenja radnih odnosa pravilnikom o radu.

Svakako je nužno regulisati rad sa nepunim radnim vremenom, rad van prostorija poslodavca i sl. Ne manje važno je urediti pitanje radnog vremena, prekovremenog i noćnog rada, kao i druga temeljna pitanja iz oblasti radnih odnosa.

Novim Zakonom bi se i institut zarade morao urediti, kao i pitanje obračuna zarade, naknada, doprinosa i drugih davanja, na precizniji način.

Vjerujem da je aktuelni Zakon o radu pokazao i koliko je važno da tim aktom u budućnosti bude precizno definisan postupak utvrđivanja, preisptivanja, sudske zaštite reprezentativnosti udruženja sindikata i poslodavaca.

Promjene načina uređenja radnih odnosa i svega što iz toga proističe su nužne, ali je važno da razumijemo da one moraju biti suštinske, zbog čega nam treba novi Zakon. Dosadašnje izmjene su samo pokazale da oni koji su ih radili nijesu znali ni što ni kako treba mijenjati, što nije nelogično budući da poslodavci nijesu bili uključeni na adekvatan način. Zbog toga, o novom Zakonu, za čiju će se izradu vjerujem Vlada opredijeliti, mora se povesti široka i sveobuhvatna javna rasprava.

Što se aktuelnog momenta tiče, Zakon je Zakon i mora se poštovati. Neobično je što sada protiv toga dižu glas i traže izmjene upravo oni koji su učestvovali u pisanju ovog akta i otvoreno iskazivali zadovoljstvo njegovim odredbama, držeći podalje od poslodavaca ovaj tekst tokom njegove izrade“, navodi Mijušković.