You are here

Epidemija Covid-19 se značajno odrazila na energetski sektor

16/10/2020

U Crnoj Gori se epidemija Covid-19 značajno odrazila na elektroenergetski sektor, prije svega na potrošnju koja je u ljetnjim mjesecima tijesno vezana sa turizmom, najosjetljivijim sektorom na krize ovog tipa, ali i na tržišne cijene električne energije koje utiču na vrijednost njenog uvoza i izvoza. Usljed manje posjećenosti i boravaka turista, potrošnja električne energije u Crnoj Gori u periodu pred i tokom sezone je bila značajno ispod očekivane.

Ovo se navodi u informaciji o Stanju elektroenergetskog sektora u Crnoj Gori za vrijeme epidemije COVID 19, koja je razmatrana na online sjednici Odbora udruženja energetike i rudarstva Privredne komore Crne Gore.

U informaciji je takođe iskazano da su padavine tokom prva tri kvartala 2020. godine bile daleko ispod prosjeka (46 odsto), odnosno, da su u odnosu na prethodnu godinu bile na nivou od 60 odsto.

„Obilne padavine sa kraja septembru, zbog suše koja im je prethodila, nijesu imale za posljedicu veće dotoke i proizvodnju u našim hidroelktranama tokom septembra, očekivanja su da se pozitivni efekti odraze tek tokom oktobra”, stoji u dokumentu koju je napravila stručna služba Elektroprivrede Crne Gore.

Kada je u pitanju rijeka Zeta, prosječni dotok za prvih devet mjeseci tokom 2019. godine je bio 48,42 MW, dok je prosjek za ovu godinu 24,47 MW. Kada se ove brojke uporede sa proječnim dotokom na rijeci Zeti koji je 70,56 MW, lako se može zaključiti kakve posljedice ima suša po proizvodnju električne energije, a i za poslovanje EPCG.

„Proizvodnja HE Perućica za devet mjeseci 2019. godine je bila 83% od plana, dok je tokom 2020. godine bila svega 55 %. HE Piva je tokom prvih mjeseci 2019. godine proizvela 99 % plana, dok je tokom 2020. godine proizvodnja bila 84 % od planirane. Razlog za ovaj relativno dobar proizvodni rezultat HE Piva treba tražiti u „domaćinskom odnosu“ prema akumulaciji i štednji vode, na uštrb uvoza električne energije, jer su dotoci na rijeci Pivi takođe bili dobro ispod prosjeka. TE Pljevlja je, shodno planu remonta, tokom epidemije bila van pogona dva mjeseca”, navodi se u informaciji.

Sitacija sa pandemijom COVID 19 je imala veoma veliki uticaj na kretanja cijena električne energije na tržištima Evrope. Smanjena potrošnja, usljed zaustavljanja industrijske proizvodnje širom kontinenta, kao i izdašnost vjetra u regiji Centralne Evrope i Baltika, za posljedicu su imale pad cijena elektične energije na evropskim berzama, kao i samog prometa.

„EPCG je u posmatranom periodu tokom 2019. godine uvezla 975 GWh po prosječnoj cijeni 50,42 €/MWh, dok je za isti period ove godine ostvareni uvoz od 705 GWh električne energije po prosječnoj cijeni 37,42 €/MWh. Takođe slična situacija je i sa izvozom – tokom 2019. godine je ostvaren izvoz od 552 GWh po prosječnoj cijeni 65,86 €/MWh, dok je 2020. godine izvoz na nivou 514 GWh po cijeni od 50,12 €/MWh”, saopšteno je na sjednici.

Kada se analizira samo trgovina električnom energijom, imajući u vidu situaciju da su prva tri kvartala u 2020. godini (ne računajći posljednjih pet dana septembra), među najsušnijim od kada se prate hidrološke prilike, može se reći da je pandemija COVID 19 u ovom smislu išla na ruku energetskom sektoru, jer su se nedostajuće količine nabavljane po značajno nižim cijenama.

Na sjednici je iskazana podrška članova OU energetike i rudarstava Zakonu o fiskalizaciji u prometu proizvoda i uslug,  ali i istaknuta neophodnost da se fazno implementira. Odbor je informisan da je 16. oktobra u Komori održan sastanak privrednika sa predstavnicima Ministarstva finansija i Poreske uprave o implementaciji ove regulative čiji je početak predviđen 1. januara 2021. godine. Podjećamo da je, među ostalima, Ranko Radović, EPCG, kazao na sastanku da ova kompanija dostavlja više od 400.000 računa do 15. u mjesecu te da bi nove obaveze po Zakonu o fiskalizaciji uticale da se taj rok ne ispoštuje. Kašnjenje računa moglo bi da dovede do smanjenja naplate električne energije. Zato predlaže da se iz obaveze primjene ovog zakona izuzmu preduzeća koja promet ostvaruju putem mjernih instrumenata, što je praksa u Srbiji, Hrvatskoj i Sjevernoj Makedoniji. Nikola Jovanović iz Jugopetrola tada je apelovao da se odloži početak primjene Zakona jer je testni period prekratak, te da je potrebno riješiti problem registracije provajdera softvera za fiskalizaciju, koji su najčešće strane kompanije.

Dragutin Janković, KAP, kazao je na sjednici Odbora da je zakon kvalitetan, te da je veoma bitno da sistem bude tehnički i stručno opremljen kako bi se mogao primjenjivati.

Jelena Milović, Electro Team, naglašava da su za kompanije koje izvode radove u energetici mjesečne fakture velike, a uobičajeni rok plaćanja po njima može biti 60 i više dana od njihovog izdavanja.

- Ako se izdavalac fakture zadužuje za izlazni PDV u trenutku izdavanja fiskalizovane fakture, to bi u ovim situacijama značilo da mora platiti poresku obavezu 60 i više dana prije nego naplati potraživanje od kupca/investitora, praktično da PDV plaća unaprijed. Smatramo da je ovo vrlo otežavajuća činjenica, generalno, a posebno u ovom ekonomski izazovnom periodu, i ocjenjujemo da mnogi neće moći tako poslovati -  navela je Janković.

Ona apeluje da se nađe način kako bi obaveza plaćanja PDV-a nastala onda kada se ono po izdatoj fakturi i realizuje.

Jagoš Pupović iz Crnogorskog elektroprenosnog sistema je mišljenja da će ovaj zakon uvesti potrebne promjene i red u prometu proizvoda i usluga.

Odbor udruženja je podržao inicijativu kompanija Jugopetrol, INA, Petrol, Lukoil, Kalamper, HIFA, Montenegro bonus, IK Real, Energogas i Uniprom Energy da se oformi Grupacija distributera nafte i naftnih derivata. Ocijenjeno je da prvu sjednicu Grupacije treba održati u što kraćem roku.