You are here

Intelektualna svojina i šeme kvaliteta za jačanje konkurentnosti

29/05/2018

Privredna komora Crne Gore, u saradnji sa Zavodom za Intelektualnu svojinu Crne Gore, organizovala je 29. maja 2018. okrugli sto: “Jačanje konkurentnosti proizvoda kroz primjenu intelektualne svojine i modela šema kvaliteta.

Cilj okruglog stola je da ukaže na koristi koje intelektualna svojina donosi društvu, a naročito potrošačima, uvećavanjem vrijednosti i obezbjeđivanjem garancije kvaliteta proizvoda.

Robni žigovi i geografske oznake omogućavaju potrošačima da naprave diferencijaciju između roba i usluga i da izaberu proizvode onih proizvođača čijem ugledu najviše vjeruju. Oni takođe predstavljaju trajnu vezu između proizvođača i njegovog proizvoda i podstiču ih da budu odgovorni za efikasnost i kvalitet proizvoda.

Pozdravne riječi imale su Ljiljana Filipović potpredsjednica Privredne komore Crne Gore i Valentina Radulović Šćepanović direktorica Zavoda za intelektualnu svojinu Crne Gore. Na ovu temu govorili su Dragana Ranitović Zavod za intelektualnu svojinu Crne Gore i njene kolege Lidija Martić i Andrijana Milošević, potom, Nikoloz Gogilidze, direktor Zavoda za intelektualnu svojinu Gruzije, Merisa Čekić Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja, prof. dr Aleksandra Martinović Univerzitet Donja Gorica.

Ljiljana Filipović je, uz čestitke Zavodu za intelektualnu svojinu povodom decenije uspješnog rada, podsjetila na kvalitetnu saradnju Komore i ove institucije, koja je ozvaničena potpisivanjem sporazuma o saradnji. Podsjetila je da je intelektualna svojina oblik imovine koji se sastoji iz nematerijalnih dobara koja su proizvod kreativnog ljudskog rada.

- Ona donosi korist društvu, a naročito potrošačima, uvećavanjem vrijednosti i obezbeđivanjem garancije kvaliteta. Robni žigovi i geografske oznake omogućavaju potrošačima da naprave diferencijaciju u ponudi i da izaberu proizvode onih proizvođača čijem ugledu najviše vjeruju. Oni, takođe, predstavljaju trajnu vezu između proizvođača i njegovog proizvoda i podstiču ih da budu odgovorni za efikasnost i kvalitet proizvoda- kazala je potpredsjednica Komore.

Potpredsjednica je, potom, navela da su velike kompanije, u istraživanje i razvoj, oduvijek ulagale puno resursa. Prema njeni riječima te investicije su im omogućavale da stvore nove proizvode, da se razviju i postanu vodeće u oblasti u kojoj deluju.

- Zahvaljujući inovacijama osnivača, japanske firme poput Tojote, Micubišija, Sonija i Honde postale su industrijski giganti i stubovi japanske privrede. Slična je bila i situacija sa korejskim kompanijama, od kojih su neke postale globalni lideri na tržištu i doveli do transformacije Koreje od siromašne poljoprivredne zemlje u visoko industrijalizovanu državu - navela je Filipović.

- Jedan od oblika zaštite industrijske svojine je i geografska oznaka porijekla. Zaštita poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda oznakama porijekla, geografskim oznakama i oznakama garantovano tradicionalnih specijaliteta, predstavlja instrument koji proizvođačima hrane omogućava da povećaju tržišnu vrijednost proizvoda. To direktno utiče na jačanje konkurentnosti, a istovremeno obezbjeđuje potrošačima viši nivo zaštite - potencirala je potpredsjednica Komore.

Ona je ocijenila da Privredna komora Crne Gore prepoznaje da zaštita intelektualne svojine podstiče proizvodnju i širenje znanja i širokog asortimana kvalitetnih proizvoda i usluga, što potvrđuje registracijom kolektivnog žiga DCG kod Zavoda za intelektualnu svojinu Crne Gore i WIPO.

Valentina Radulović Šćepanović direktorica Zavoda za intelektualnu svojinu navela je da je institucija kojom rukovodi 28. maja 2018. godine potpisala Memorandum o saradanji sa Privrednom komrom čime je unaprijeđena ranije uspostavljena saradnja, a za koju očekuje da će nastaviti da se razvija uzlaznim trendom. Ona je podsjetila da je prvi zaštićeni žig u Zavodu za intelektualnu svojinu bio "Dobro iz Crne Gore" za koji je prijavu podnijela upravo Privredna komora.

- Zavod je za deset godina rada bio veoma posvećen zaštiti svih prava iz oblasti intelektualne svojine, ne samo autorskih i srodnih već i industrijskih prava. U kontekstu industrijskih prava štitili smo pravo na žig, na dizajn, na oznake geografskog porijekla, patente i sve što pripada toj oblasti bavljenja intelektualne svojine. u Crnoj Gori. Vjerujem da su rezultati, koje smo postigli, zaista impozantni, rekla je Radulović Šćepanović.

Podsjetila je da registrovano 2966 nacionalnih i proširenih evropskih patenata, 137 industrijskog dizajna i 3572 na međunarodnom nivou koji su registrovani u Crnoj Gori.

- Naročito ističem doprinos Sektora za žigove koji je zaštitio skoro 14.000 na nacionalnom i više od 40 hiljada na međunarodnom nivou za teritoriju naše zemlje- rekla je direktorica Zavoda.

O intelektualnoj svojini u Crnoj Gori govorila je Dragana Ranitović, pomoćnica direktora Zavoda za intelektualnu svojinu Crne Gore. Ona je potencirala je važnost podizanja svijesti u našoj zemlji o značaju i benefitima intelektualne svojine, čemu poseban doprinos daju ovakvi skupovi.

- Podizanjem svijesti o značaju intelektualne svojine doći ćemo u poziciju da štitimo prava i da benefite od toga imaju autori, pronalazači, izumitelji, ali i institucije sistema i Crna Gora u cjelini - rekla je ona.

Ona je govorila o institucionalnom okviru za ovu oblast, ulozi, nadležnostima i djelatnosti Zavoda za intelektualnu svojinu.

- Nadležnosti Zavoda za intelektualnu svojinu, između ostalog, odnose se na zaštitu prava industrijske svojine, autorskih i srodnih prava, njihovog ostvarivanja, učešće u izradi propisa koji se odnose na intelektualnu svojinu, u saradnji sa Ministrastvom ekonomije koje je nosilac posla -kazala je Ranitović.

Za oblast intelektualne svojine, apostrofirala je Ranitović, izuzetno je važna i djelatnosti ministarstava ekonomije, prosvjete, nauke uprava carina, inspekcijskih poslova, sudova, tužilaštva.

- Crna Gora je u martu 2014. godine na Međuvladinoj komisiji u Briselu otvorila sedmo poglavlje: Pravo intelektualne svojine, kada su predstavljena četiri završna mjerila za našu zemlju. Prva tri se odnose na zakonodavni okvir, a u cilju usklađivanja sa pravnom tekovinom EU i ta mjerila su u principu ispunjena. Zakonodavsto naše zemlje u velikoj mjeri usklađeno sa tekovinom EU, a Crna Gora je u potpunosti usklađena sa velikim brojem izvora prava EU, i djelimično sa još nekoliko. Četvrto mjerilo se odnosi implementaciju i na jačanje administrativnih kapaciteta institucija koje se bave pravom intelektualne svojine, na obezbjeđivanje adekvatne evidencije o sprovođenju i o sudskoj praksi i u okviru ovog mjerila pred Crnom Gorom predstoje značajne obaveze- rekla je Ranitović.

Ona smatra da je naša država uspostavila efikasan sistem sprovođenja prava intelektualne svojine, koji treba da bude dodatno unapređivan u narednom periodu i u tom dijelu pred nama su značajni izazovi.

Žig, njegovu funkciju, registraciju i vrste predstavila je Lidija Martić, načelnica Odsjeka za sticanje prava na žig, industrijski dizajn i geografsku oznaku, Zavod za intelektualnu svojinu Crne Gore.

- Funkcija žiga je veća vrijednost intelektualne svojine od vrijednosti nekretnina, odnosno materijalne imovine rekla je Martić, navodeći procjenu vrijednosti nekih svjetskih najpoznatijih žigova kao što su Apple, Google, Coca-Cola ili IBM.

Ona ističe da je funkcija žiga važna za njegove nosioce kao i potrošače jer sprječava nepošteno postupanje na tržištu: krivotvorenje, kopiranje, korišćenje istovjetnih ili sličnih znakova za nekvalitetnije ili drugačije proizvode na tržištu, te da se tako drugi neovlašćeno okoriste ulaganjima nosioca žiga u svoj proizvod odnosno uslugu. Njegov značaj za potošača je sa aspekta kvaliteta proizvoda, odnosno usluga, kao i očuvanja zdravlja. Sa ekonomskog stanovišta žig je značajan za nosioca njegovog prava.

Oznake geografskog porijekla i žiga sa aspekta zakonskog okvira kroz iskustva Crne Gore predstavila je Andrijana Milošević, samostalna savjetnica – ispitivač za registraciju žiga i geografskih oznaka, Zavod za intelektualnu svojinu Crne Gore.

- Oznake geografskog porijekla upotrebljavaju se za obilježavanje prirodnih, poljoprivrednih i industrijskih proizvoda, proizvoda domaće radinosti i usluga. Ovom oznakom obilježava se proizvod koji posjeduje određena specifična svojstva i kvalitet koji su uslovljeni geografskim područjem sa koga potiču i koji zbog tih karakteristika kod potrošača uživaju posebnu zaštitu - rekla je ona.

Navela je da je kvalitet proizvoda koji je označen geografskim poreklom provjeren i potvrđen od strane sertifikacionog tijela pre nego što je taj proizvod dospio na tržište Oznaka geografskog porijekla je kolektivno pravo. Geografska oznaka, odnosno ime porijekla, štiti i proizvođača i potrošača, proizvođačima daje mogućnost da svoj proizvod učine prepoznatljivim na tržištu i tako im obezbijede bolju tržišnu poziciju, bolji plasman i višu cijenu a potrošači, proizvod označen oznakom geografskog porijekla, doživljavaju kvalitetnijim od drugih proizvoda slične vrste.

Aleksandar Marđonović, Služba kvaliteta Privredne komore, kazao je da je žig "Dobro iz Crne Gore" Komora registrovala 2008. godine i da je to je prvi žig u našoj državi. Primarno je usmjeren na promovisanje domaćih resursa. Njegovi osnovni ciljevi su povećanje izvoza i smanjenje robnog deficita, razvoj domaće proizvodnje, privlačenje novih investicija, otvaranje radnih mjesta te rast životnog standarda stanovništva.

- U periodu od jedne decenije "Dobro iz Crne Gore" je dodjeljeno poljoprivrednim proizvodima, uslugama i jednom softferskom programu. Ovaj žig je, za nadprosječan kvalitet, dobilo 100 proizvoda. Njegov značaj prepoznatljiv je i po tome što je doprinio promovisanju naših kvalitetnih proizvoda na domaćem i inostranom tržištu- rekao je Marđonović.

Podsjetio je da je Privredna komora Crne Gore nosilac prava na dodjelu kolektivnog žiga, propisuje uslove za njegovo sticanje i imenuje Savjet projekta te Tehničke komitete.

Nikoloz Gogilidze, direktor Zavoda za intelektualnu svojinu Gruzije, govorio o geografskim oznakama kroz iskustva i benefite te zemlje.

- Zaštićeni proizvodi su kod nas prosječno dva puta skuplji od drugih jer imaju prepoznatljivu reputaciju preko geografske oznake porijekla. Ovi proizvodi su značajni za razvoj turizma, ekologije i uopšte ekonomije- smatra Gogilidze.

Gost iz Gruzije naveo je primjer da proizvodnja visokokvalitetnog krompira, sa pomenutom oznakom, u njegovoj zemlji je za tri godine povećana tri puta što je donijelo velike finansijske efekte.

- Bitno nam je da imamo dobar proizvod i marketing. Veoma nam je važna i uloga Agencije za kontrolu bezbjednosti hrane. Radimo i na inovacijama, a u ovaj posao je, peko prvatno-javnog partnerstva, uključena i vlada Gruzije - naveo je Gogilidze.

On je saopštio da su geografskim oznakama porijekla zaštitili voće, sir, goveđe meso, povrće, ukupno 53 proizvoda.

Zaključio je da proizvodi sa geografskom oznakom porijekla doprinose povećavaju reputaciju države, te da njegova zemlja u ovom poslu primjenjuje regulativu EU.

Milanka Strunjaš načelnica Odsjeka za zaštitu prava intelektualne svojine iz Uprave carina, govorila je o zaštiti prava intelektualne svojine s aspekta institucije koju predstavlja.

Ona je navela da ova prava štite zbog regulisanja prihoda u buđetu jer  krivotvorena roba ima znatno nižu carinsku vrijednost od originalne robe. Potom, zbog suzbijanja organizovanog kriminala te zbog sigurnosti i zdravlja potrošača jer je krivotvorena roba lošeg kvaliteta.

- Carinski organ može da zadrži robu za koju postoji sumnja da povređuje pravo intelektualne svojine prilikom: prijavljivanja za stavljanje u slobodan promet, izvoz ili ponovni izvoz, potom unošenja ili iznošenja iz carinskog područja Crne Gore, te stavljanja u carinski postupak sa odlaganjem ili u slobodnu zonu ili slobodno skladište, navodi Strunjaš.

Podsjetila je da je Vlada Crne Gore donijela Uredbu o postupanju carinskog organa sa robom za koju postoji osnovana sumnja da povređuje prava intelektualne svojine koja se primjenjuje od 1. januara 2017. godine i usklađena je u najvećoj mjeri sa Uredbom EU.

- Sada imamo 160 zahtjeva za zaštitu prava intelektualne svojine kod Uprave carina. Evidentan je porast broja zahtjeva za zaštu ovih prava - rekla je ona.

Strunjaš je navela na se najviše krivotvore igračke, sportski dresovi, punjači za telefone.

- Svake godine imamo sve bolje rezultate u otkrivanju krivotvorene robe. Carina je u 2017. godini otkrila 22.516.428 komada pomenute robe, a u 2018. 10.741.000 komada tih artikala. Evropska komisija je prepoznala rezultate koje Uprava bilježi u ovoj oblasti- rekla je Strunjaš.

Nada Đurđić, glavna tržišna inspektorka, Uprava za inspekcijske poslove je predstavila iskustva Tržišne inspekcije u sprovođenju nadzora u oblasti intelektualne svojine. Inspekcijski organi koji vrše nadzor nad prometom robom i usluga koji su predmet zaštite prava intelektualne svojine su: Tržišna i Inspekcija za ljekove, Inspekcija za medicinska sredstva, Građevinska, Turistička Fitosanitarna i Poljoprivredna inspekcija.

- Tržišna inspekcija vrši nadzor nad: proizvodnjom i prometom robe kojom se povredjuju prava industrijske svojine: žig, dizajn, patent, geografske oznake porijekla (neprehrambena roba), topografija poluprovodnika kao i nad prometom robe na kojoj postoje autorsko i srodna prava - rekla je Đurđić.

Ona je navela i rezultate ove inspekcije od 1. jauara 2017. do 30. aprila. 2018. godine.

- U oblasti intelektualne svojine, tržišni inspektori su u ovom periodu izvršili ukupno 355 inspekcijskih kontrola i utvrdili 42 nepravilnosti. U oblasti industrijske svojine izvršeno je 284 kontrola i utvrđeno 15 nepravilnosti. U oblasti zaštite autorskog i srodnih prava izvršene su 52 kontrole i utvrđeno 27 nepravilnosti - rekla je Đurđić.

Ona je zaključila da je značaj zaštite prava intelektualne svojine važan zbog zaštite prava nosilaca, ekonomskih interesa potrošača, od nebezbjednih falsifikovanih proizvoda, te od nelojalne konkurencije.

Merisa Čekić načelnica Direkcije za šeme kvaliteta Ministrastva poljoprivrede i ruralnog razvoja ocijenila je da je važnim ovaj razgovor jer se raspravljalo o veoma interesantnoj i korisnoj temi za domaću ekonomiju odnosno valorizaciju naših malih proizvođača koji su autentični i specifični i po kojima možemo biti prepoznati.

- Oblast zaštićenih geografskih oznaka je segment politike kvaliteta. Termin šeme kvaliteta se odnosi na postupak ograničene upotrebe nekih naziva hrane i pića na određene proizvode sa ciljem da se spriječi dovođenje potrošača u zabludu - rekla je Merisa Čekić.

Dodala je da se Zakonom o šemama kvaliteta poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda iz 2017. godine štite poljoprivredni i prehrambeni proizvodi, osim vina i alkoholnih pića.

- Vezano za oblast geografskih oznaka Ministarstvo je u ovogodišnjem Izvještaju o napretku zabilježilo izuzetne rezultate. To je ocijenjeno od strane EU. Sa propisima EU smo u potpunosti usklađeni, a izuzetne rezultate smo postigli i u implementaciji evropske regulative posebno posljednje nekolike godine. To su sistemi koji se uvode postepeno, potrebno je da se radi na podizanju svijesti proizvođača, a posebno je kvalitet važan za ove sisteme. Ministarstvo poljoprivrede je kvalitet vezalo za korišćenje geografskih oznaka i ostalih šema kvaliteta. Kad kažemo kvalitetan proizvod, garantovano tradicionalan kvalitetan proizvod, smatramo da je uključen u ove koncepte gdje se kvalitet kontroliše. I mi kroz sisteme apsolutne kontole garantujemo potrošaču navedeni kvalitet - rekla je ona. Potom je govorila o FAO projektu gdje smo mapirali naše potencijalne proizvode kojima se možemo ponositi.

- Zakonom o šemama kvaliteta definisali smo šest oblika. kvaliteta. Kad je riječ o geografskim oznakama imamo zaštićenu oznaku porijekla, zaštićenu geografsku oznaku, usaglašenu sa pravilima EU. Zaštićena oznaka porijekla je najveći vid zaštite , to je naziv mjesta ili regije koji služi za obilježavanje proizvoda, a znači da se cijeli proces proizvodnje odvijao u određenom geografskom području. Kod geografske oznake ne moraju sve faze proizvodnje da se odvijaju u jednom geografskom području. Zakon je prepoznao i kategoriju garantovano tradicionalnih specijaliteta, zatim imamo koncept sa moje farme i planinski proizvod- rekla je ona.

Istakla je da poljoprivredni proizvođači moraju da poštuju principe HCCP sistem, ili dio integrisanog ISO standarda. Ministarstvo poljoprivrede, rekla je ona, ima budžetske linije kojima podržava uvođenje ovih standarada, takođe im omogućava edukacije, pomaže u plasmanu, i sl.

- Geografska oznaka je kompletan ruralni razvoj koji obezbjeđuje stanovništvu da osmisli posao i ostane u tim ruralnim sredinama. Geografske oznake su kolektivna prava, znači potrebno je formiranje udruženja proizovđača - navela je ona.

Merisa Čekić je podsjetila da sada imamo dva zaštićena proizvoda: njeguška pršuta je zaštićena geografskom oznakom, a pljevaljski sir oznakom kvaliteta. Ovih dana stelja ili goveđa pršuta dobiće oznake porijekla. U proceduri registracije je durmitorski skorup i to oznakom porijekla, spremna je i specifikacija za kolašinski sir, a u pripremi je specifikacija za crnogorski med. U posljednje vrijeme smo zajedno sa proizvođačima postigli izuetne rezultate na razvoju geografskih oznaka, zaključila je predstavnica MNinistarstva poljprivrede i ruralnog razvoja.

Prof. dr Aleksandra Martinović Univerzitet Donja Gorica, potencirala je neophodnost Metodologije za izradu registra proizvoda sa kvalitetom, u sklopu FAO EBRD projekta, sa ciljem unapređenja proizvoda sa kvalitetom vezanih za određeno geografsko područje.

Svrha pravljenja ovakve baze podataka je da se pomogne bolje identifikovanje potencijala za deklarisanje ovih proizvoda, ili promociju strategija vezanih za kvalitet, te da se obezbijedi podrška mjerama namijenjenim onim proizvodima koji posjeduju veći kapacitet kroz projekte ili državne instrumente.

Definisani su ciljevi i kriterijumi za takve proizvode i to za tradicionalne, proizvode sa reputacijom, te proizvode koji se kao takvi tradicionalno konzumiraju u formi dodataka ili kao posebna jela, tj.tipični proizvodi crnogorske kuhinje.

Izdvajamo