You are here

Iskoristiti IPARD Like programe

15/03/2017

Odbor udruženja poljoprivrede i prehrambene industrije Privredne komore Crne Gore, na sjednici održanoj 15. marta 2017. godine, razmatrao je, pored Analize o privrednim kretanjima u agraru u 2016. godini, Agrobudžet za 2017. godinu, Informaciju o realizaciji javnog poziva za IPARD like 2, a predstavljen je i novi javni poziv za IPARD like 2.2. Pored toga, prezentovani su programi razvoja klastera u Crnoj Gori, kao i povećanja konkuretnosti kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda poslovanja.

Sjednicu je vodio predsjednik Odbora Milutin Đuranović, a u njenom radu su pored članova, učestvovali potpredsjednica Privredne komore Ljiljana Filipović, te predstavnici ministarstava poljoprivrede i ruralnog razvoja, te ekonomije.

Tokom prezentacije Informacije o privrednim kretanjima u agraru, sekretarka Odbora Lidija Rmuš je navela da je otvaranje pregovaračkih poglavlja vezanih za poljoprivredu, ruralni razvoj, bezbjednost hrane i ribarstvo u toku 2016. godine veoma važno za Crnu Goru u procesu evropskih integracija. To, navodi ona, označava i ulazak u novu fazu razvoja crnogorske poljoprivrede, u kojoj će benefiti za proizvođače biti sve vidljiviji. Urađen je značajan dio posla na usaglašavanju zakona iz ovih oblasti sa zajedničkom poljoprivrednom politikom EU, a sada je najveći izazov njihova implementacija u cilju dostizanja standarda Unije i veće konkuretnosti domaćih poljoprivrednih proizvođača.       

Raspoloživi podaci o proizvodnji ostvarenoj u 2016. godini ukazuju da se nastavlja tendencija rasta, tako da je, prema Monstatu, vrijednost prodaje i otkupa proizvoda poljoprivrede, šumarstva i ribarstva iznosila 31,8 miliona eura, a otkupljeno je 24,6 miliona litara mlijeka. Prema podacima Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja, u sistemu subvencija u jesenjoj i proljećnoj sjetvi bilo je 3916 ha površina pod ratarskim kulturama, pod duvanom 34 ha, a što se tiče višegodišnjih kultura subvencionisano je 630 ha. Povrtarske kulture nijesu bile uključene u sistem subvencija, dok je Agrobudžetom za 2017. godinu uvedena i ova mjera. Tokom 2016. godine kroz Agrobudžet je bilo opredijeljeno 23 miliona eura, a za 2017. planirana su sredstva u iznosu od 31,54 miliona eura, odnosno 39,13 odsto više. U toku 2016. godine, stočari su se suočili sa pojavom opasne zarazne bolesti kvrgave kože goveda (oboljelo je 548 grla). Na ime odštete, stočarima je u skladu sa njihovim zahtjevima, dio štete u iznosu od 570.000 eura isplaćen tokom 2016. godine, a u martu 2017. godine podijeljeno je domaćinstvima 120 steonih junica.

Proizvodnja hrane ima važnu ulogu u ekonomiji Crne Gore, što potvrđuje njeno učešće u ukupnom BDP-u u 2015. godini od 9,6 odsto. Poljoprivreda učestvuje sa 8,1 odsto, a agroindustrija (prehramnbena, duvanksa i industrija pića) sa 1,5 odsto. S obzirom na investicije u ovom sektoru tokom prethodne tri godine procjenjuje se da će učešće proizvodnje hrane u u BDP i dalje rasti. Naime, kroz MIDAS projekat, kao grant podrška za poljoprivredu isplaćeno je oko 6,5 miliona eura, kroz Program IPARD like 1 obezbijeđena su bespovratna sredstva u iznosu od 5,2 miliona eura, kroz PARD Like 2 grant će iznositi 5,2 miliona eura. Već završeno investiranje u rekonstrukciju farme koka nosilja u Martinićima i Fabrike stočne hrane u Spužu uticalo je na smanjenje uvoza jaja 14 odsto, kao i stočne hrane za 7,5 odsto i povećanje izvoza za 40,5 odsto.

Ukupna robna razmjena poljoprivredno-prehrambenih proizvoda u 2016. godini, iznosila je 537,8 miliona eura, što predstavlja povećanje od 2,4 odsto; uvoz je iznosio 481,8 miliona eura i veći je za 3,6 odsto, a izvoz 56 miliona eura i u odnosu na prošlu godinu manji je 5,8 odsto. Deficit je 425 miliona eura, dok je pokrivenost uvoza izvozom 11,6 odsto. Prosječni mjesečni uvoz poljoprivredno-prehrambenih proizvoda (isključujući jul i avgust) iznosi oko 37 miliona eura, dok se samo u julu i avgustu uveze oko 110 miliona eura , što predstavlja skoro četvrtinu godišnjeg uvoza. To znači da se za potrebe turističke tražnje godišnje uvoze preko 40 miliona eura hrane i pića. Najviše trgujemo sa CEFTA članicama i EU. U uvozu najviše učestvuje svježe i rashlađeno meso, većinom svinjsko, zatim piće, mlijeko i mlječni te proizvodi na bazi žitarica. U izvozu najviše učestvuju pića (vino i pivo) suhomesnati proizvodi i mesne prerađevine, te proizvodi na bazi žitarica (smrznuti pekarski program). Najveći pad u izvozu ostvaren je kod duvanskih proizvoda.

Na uvoz kafe, banana, šećera, ulja, pirinča izdvaja se oko 40 miliona eura godišnje. Jedan broj proizvoda se uvozi jer ne postoje komparativne prednosti za proizvodnju većih količina (pšenica, kukuruz, svinjsko meso), ali su potrebni kao sirovina za prerađivačke kapacitete u mlinskoj i pekarskoj industriji – oko 60 miliona eura. Dio proizvoda uvozimo zato što ne postoje ili su nedovoljni instalisani kapaciteti za proizvodnju (mlijeko i mlječni proizvodi, konzervirano voće i povrće, razni proizvodi za ishranu, brašno, tjestenine, dječija hrana, gazirani sokovi, neke vrste voća i povrća). Međutim, evidentno je da uvozimo i proizvode za čiju proizvodnju postoje veoma kvalitetni instalisani kapaciteti, kao što su voda, jogurt, suhomesnati proizvodi, vino, pivo, kao i one za koje imamo komparativne prednosti za proizvodnju naročito u ljetnjoj sezoni (lubenice, grožđe, kajsije, jabuke, paradajz, krompir, krastavac, paprika i dr).

Ograničenja u poslovanju se ogledaju prije svega u naplati potraživanja, finansijskoj podršci banaka, velikoj konkurenciji uvoznih proizvoda, visokim troškovima učestalih analiza roba, nedovoljnoj ponudi domaćih proizvoda kroz turizam, visokim taksama na državnom i lokalnom nivou i drugom.

Predlozi za stvaranje boljeg ambijenta za poslovanje preduzeća podrazumijevaju rješavanje problema u naplati kroz izmjenu zakonske regulative, obezbjeđenje boljih bankarskih uslova kada su u pitanju projekti koji se odnose na proizvodnju hrane. Potrebno je detaljno analizirati mogućnosti primjene zakonske regulative u spoljnotrgovinskom poslovanju, u cilju zaštite domaće proizvodnje, njeno jače povezivanje sa turizmom, sagledati mogućnost smanjenja adminsitrativnih taksi ili produžavanja rokova važenja dozvola za uvoz. Zbog problema koji se često javljaju u primjeni zakonske regulative, potrebno je uključivanje predstavnika privrednih subjekata prilikom njene izrade.

Danijela Stolica iz Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja je prezentovala ovogodišnji Agrobudžet koji iznosi 31,54 miliona eura i veći je za 39,13 odsto u odnosu na prošlogodišnji. Sredstva su obezbijeđena iz nacinalnog budžeta u iznosu od 16,9 miliona i međunarodne podrške od 14,64 miliona eura. Najznačajnije novine u ovogodišnjem Agrobudžetu su mjere podrške mladim poljoprivrednicima, investicije za navodnjavanje, nabavku mehanizacije, intervencije na tržištu, smanjenje minimalnog broja grla za dobijanje premija u stočarstvu čime se to pravo dodjeljuje za novih 700 domaćinstava, uključivanje proizvođača mlijeka koji imaju organizovanu preradu na svom gazdinstvu za dobijanje premije za mlijeko, uvođenje direktnih plaćanja u biljnoj proizvodnji, povećanje direktne podrške po hektaru sa 160 eura na 180 eura, smanjenje minimalne površine za tu podršku na 0,5 ha.

O realizaciji javnog poziva IPARD like 2 koji je bio raspisan tokom 2016. godine. govorio je Blagota Radulović. Na javni poziv apliciralo je 40 korisnika, a u konačnom ugovorena su 33 projekta ukupne vrijednosti 5,87 miliona eura. Ugovori su potpisani 31. oktobra, a rok za realizaciju je godina.

On je prezentovao članovima Odbora i javni poziv IPARD like 2.2. takođe namijenjen preradi poljoprivrednih proizvoda. Cilj podrške je jačanje subjekata u poslovanju hranom životinjskog i biljnog porijekla i dostizanje nacionalnih i EU standarda, kroz podizanje nivoa higijenske i zdrastvene ispravnosti hrane. Javni poziv je otvoren 1. febrauara, a zahtjevi se mogu predavati do 31. marta. IPARD like 2.2. se finansira iz bespovratnih fondova EU u iznosu od 2,8 miliona eura, uz dodatna sredstva iz nacionalnog budžeta. Prerađivači mogu da investiraju minimalno 15.000 eura, a maksimalno 250.000 eura. Oni koji ispune uslove poziva i ugovore investiciju dobiće povrat sredstava u iznosu od 50 odsto.

Radulović je pozvao privrednike da iskoriste IPARD programe da bi unaprijedili ne samo kvantitet, već i kvalitet proizvodnje. U periodu do ulaska Crne Gore u EU on smatra da treba podići standarde proizvodnje u agraru kao i naći mehanizme da se očuvaju domaći proizvodi.

Na sjednici je predstavnica Ministarstva ekonomije Milena Jovetić prezentovala Program razvoja klastera u Crnoj Gori, čiji je cilj finansijska podrška njihovom efikasnijem funkcionisanju i bolja promocija u pravcu ostvarivanja jače konkurentske pozicije malih i srednjih preduzeća na nacionalnom i međunarodnom tržištu. Odobrena pomoć Ministarstva ekonomije će iznositi do 50 odsto, odnosno do 65 odsto ukupnih opravdanih troškova, u skladu sa Predlogom projekta, u iznosu najviše do 15.000 EUR (bez PDV-a), po jednom projektu, pri čemu je klasteru omogućeno da preda dvije aplikacije, ali različitih predmeta podrške.

Takođe je prezentovan i Program povećanja konkuretnosti kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda poslovanja. Cilj Programa je pružanje finansijske podrške preduzetnicima, malim i srednjim privrednim društvima naročito iz manje razvijenih opština i sjevernog regiona, da u što većoj mjeri unaprijede svoju konurentnost, prvenstveno kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda za proizvode i podršku dobijanju akreditacije za ocjenjivanje usaglašenosti. Odobrena pomoć Ministarstva ekonomije je do 70 odsto opravdanih troškova za mala privredna društva, odnosno do 60 odsto opravdanih troškova za srednja privredna društva, u iznosu najviše do 5.000 EUR (bez PDV-a), po jednom aplikantu.

Privrednici koji su učestvovali u raspravi smatraju da je neophodno da proizvođači iz ove djelatnosti budu uključeni u izradu zakona koji se odnose na poljoprivredu i ukupno poslovanje. Na ovu temu govorili su predsjednik Odbora Đuranović, potpredsjednica Filipović, Branko Pejović iz Zrnožita sa Cetinja. Na barijere aktuelnog Zakona o javnim nabavkama za poslovanje u ovoj oblasti ukazala je Nada Medenica iz Centra za ekotoksikološka ispitivanja. Ona je takođe istakla potrebu da se poljoprivredni proizvođači edukuju za korišćenje sredstava iz evropskih fondova. Više članova je ukazalo na neophodnost povezivanja malih poljoprivrednih proizvođača zarad boljeg pozicioniranja na tržištu i aplikacije za pomenute projekte. Još jednom su potencirali da bez čvršćeg povezivanja poljoprivrede i turizma nema većeg plasmana domaćih proizvoda iz ove oblasti. Božidar Jokić, vlasnik kompanije Agromont, govorio je o snažnom razvoju živinarstva u Crnoj Gori koji će doprinijeti da se uskoro sve potrebe domaćeg tržišta pokrivaju bez uvoza, te smanji spoljnotrgovinski deficit. On smatra i da je potrebno pružiti podršku ovom sektoru iz Agrobudžeta.  

Izdvajamo