You are here

Mjere bezbjednosti hrane - uticaj na trgovinu u CEFTA regionu

24/04/2014

Crna Gora treba da donese više od 600 propisa usklađenih sa pravnom tekovinom Evropske unije a u vezi sa bezbjednošću hrane. Akcenat je na Zakonu o bezbjednosti hrane i Strategiji koja je kompleksan dokument i sadrži jasan redosljed i rokove preuzimanja evropskih direktiva. Ispunjavanjem evropskih zahtjeva u ovoj oblasti, pored dostizanja neophodnih standarda, u znatnoj mjeri bismo umanjili sivu ekonomiju, rečeno je na konferenciji „Mjere bezbjednosti hrane - uticaj na trgovinu u CEFTA regionu”, koja je održana u Privrednoj komori Crne Gore 24. aprila 2014. godine. Takođe je ocijenjeno da bi međusobno priznavanje nacionalnih sertifikata i laboratorijskih analiza unaprijedilo protok roba u regionu.

Konferencija je okupila predstavnike državne administracije i privatnog sektora iz regiona. Predstavljena su iskustva, odnosno pravni okvir, primjeri dobre prakse i zahtjevi EU u ovoj oblasti u procesu pregovora za članstvo.
Potpredsjednica Privredne komore Crne Gore Ljiljana Filipović je pojasnila da je konferencija organizovana uz podršku dva projekta koja omogućavaju dobijanje dragocjenih saznanja kako iz prakse zemalja regiona tako i rezultata istraživanja koji su u funkciji unapređivanja regionalne trgovine. Riječ je o projektima Implementacija CEFTA 2006 u cilju unapređenja i internacionalizacije privrede jugoistočne Evrope, koji finansira Ministarstvo za ekonomsku saradnju i razvoj Njemačke, uz podršku Unije privrednih komora te zemlje, i projekta Regionalna trgovinska logistika koji u sedam zemalja regiona realizuje Međunarodna finansijska organizacija (IFC) dio Svjetske banke, kako bi stimulisala njihov razvoj.
- Konferencija predstavlja nastavak dobre prakse susreta privrede i institucija sa ciljem da se kroz dijalog, razmjenu informacija i iskustava doprinese razvoju regionalnog tržišta – rekla je Filipović.
Pomoćnica ministara poljoprivrede i ruralnog razvoja Danijela Stolica kazala je da je uspostavljanje sistema kontrole i nadzora ključno, ali da Crna Gora nema dovoljne administrativne kapacitete za to.
- Ubrzano radimo na unapređenju administrativnih kapaciteta. Radi se i na donošenju zakona o bezbjednosti hrane, u kojem će ključno biti formiranje centralnog nadležnog tijela - saopštila je Danijela Stolica.
Ona je navela da su pred Crnom Gorom važni zadaci koji podrazumijevaju usvajanje okvirnog zakonodavstva i njegovo usaglašavanje sa evropskim, izrada nacionalne strategije i kategorizaciju objekata koji posluju sa hranom.
- U tom poslu biće neophodna velika finansijska sredstva. Privrednici će morati da ulože dio novca kako bi ispunili tražene standarde, a dio će biti obezbijeđen kroz IPA projekte - predstavnica ministarstva.

EU zahtjevi

Zahtjevi Evropske unije u oblasti bezbjednosti hrane bili su tema prvog panela konferencije, kojim je moderirala Nina Drakić, rukovodilac Sektora za analize i istraživanja Privredne komore.
- Bezbjednost hrane je značajna za svakog pojedinca. Cilj ove politike je zaštita zdravlja ljudi, životinja i bilja. Svi privredni subjekti moraju ispuniti zahtjeve o bezbijednosti hrane – rekla je Drakić.
Predstavnica hrvatske Uprave za veterinarstvo i sigurnost hrane Vlatka Vrdoljak Muheljić, kazala je da su Poglavljem 12 - Bezbjednost, veterinarska i fitosanitarna politika, predviđeni brojni zadaci koje moraju ispuniti preduzeća koja posluju sa hranom.
- Propisani su brojni zahtjevi u odnosu na hranu, njeno uzorkovanje, temperaturu i vodu koja se koristi, objekte koji posluju sa hranom, njihovu higijenu i registraciju, prevoz hrane, slijedljivost, dokumentaciju, osoblje i otpad  - rekla je Vrdoljak Muheljić.
Dodala je da članice EU moraju odrediti nadležno tijelo za oblast bezbjednosti hrane i organizovati kontrole, koje bi trebalo da budu učestale, redovne i u zavisnosti od procjene rizika.
- Bezbjednost hrane podrazumijeva određeni minimum higijenskih zahtjeva koje je neophodno ispuniti, a što nadležni moraju kontrolisati. Subjekti bi, sa druge strane, trebalo da obezbijede slijedljivost i samokontrolu -  kazala je ona.
Poglavljem 12 je, kako je navela, predviđena i obaveza registracije subjekata, uz redovno ažuriranje podataka.
- Morate imati dobar plan kojim će biti obuhvaćene sve aktivnosti koje namjeravate da obavite, sa preciziranim rokovima - saopštila je Vrdoljak Muheljić.
Smatra da je od posebne važnosti za preduzeća koja posluju sa hranom uvođenje, a ne kupovina od bilo koga, HACCP sistema.
Naglasila je da je saradnja između preduzeća koja posluju sa hranom i nadležnih veoma važna, jer doprinosi ostvarenju boljih rezultata kada je u pitanju bezbjednost hrane i ispunjavanje uslova EU.
Ona je posavjetovala da nadležni povedu računa o tradicionalnoj proizvodnji da bi ona mogla da se razvija nakon pristupanja Uniji. Takođe je preporičila da se spremimo za pregovore o prelaznim rokovima u kojim se može usaglasiti poslovanje preduzeća sa direktivom EU, te da ih je potrebno realno definisati.
- Želim da vas Evropska unija dočeka širom otvorenih vrata – zaključila je ona.
Direktorica Fitosanitarne uprave Crne Gore i šefica Radne grupe za Poglavlje 12 Zorka Prljević kazala je da ono obuhvata veliki broj obavezujućih pravila i integrativni pristup ovome pitanju, što bi se reklo „od njive do trpeze”.
 - Pravna tekovina EU podrazumijeva veliki broj pravila kojima se pokrivaju svi segmenti prehrambenog lanca. Poglavljem 12 su definisana pravila iz oblasti bezbjednosti hrane, kao i veterinarske i fitosanitarne politike - objasnila je Prljević, dodajući da je u toku izrada novog Zakona o bezbijednosti hrane čiji bi nacrt trebalo da bude uskoro poslat Evropskoj komisiji na mišljenje.
Prema njenim riječima, zbog slobodnog kretanja robe, pristupanje EU će se pozitivno odraziti na crnogorske proizvođače hrane.
Ona je dodala da je u Crnoj Gori neophodno formirati nacionalni savjet za bezbjednost hrane.

Analiza rizika

Moderator drugog panela, koji je bio posvećen implementaciji sistema analize rizika inspekcijskih službi u oblasti trgovine, bila je sekretar Odbora za poljoprivredu Privredne komore Lidija Rmuš.
- Imajući u vidu globalizaciju tržišta i dostupnost hrane iz cijelog svijeta, nema osobe koju ne interesuje ono što jede. Zato analiza rizika dobija na značaju i podrazumijeva uključivanje svih zainteresovanih strana, od proizvođača, uvoznika, distributivnih lanaca, do potrošača. Jedan od važnijih ciljeva Crne Gore u okviru integracionih procesa u EU je upravo unapređenje sistema sigurnosti hrane i jačanje efikasnosti službenih inspekcijskih nadzora – rekla je Rmuš.
U skladu sa svjetskim trendovima analiza rizika obuhvata procjenu, upravljanje i obavještavanje o tome.
O rizicima sa aspekta djelatnosti institucija u kojima rade govorile su Biljana Blečić, direktorica Veterinarske uprave Crne Gore, Višnja Orban, glavna sanitarna inspektorka i Radojka Šćepanović, glavna fitosanitarna inspektorka.
- U Crnoj Gori se uvoze velike količine hrane, pa organi upravljanja rizikom moraju imati dobre sisteme zaštite. Moramo puno toga unaprijediti u proizvodnji hrane u našoj zemlji – ocijenjeno je u ovom segmentu konferencije.
Todor Milcevski, IFC, govorio je o iskustvima Makedonije i regiona na uspostavljanju konceptualnog, metodološkog i zakonskog okvira za kontrolu rizika i implementaciji inspekcijskih kontrola zasnovanih na sistemu analize rizika.
- Kompanija proizvođač je prva u lancu odgovornosti za zdrav proizvod – poručio je Milcevski.

Harmonizacija

U oviru trećeg panela „Harmonizacija dokumenata i procedura u regionalnoj trgovini“, moderirao Miljan Šestović, sekretar Odbora špeditera, govorili su Brankica Obućina, IFC, Saška Biorčević i Mitar Pržulj iz Privredne komore Srbije, Tijana Slagalo i Duljko Hasić iz Spoljnotrgovinske komore BiH, Vlatko Stojanovski iz Stopanske komore Makedonije, Žaklina Jurišić iz Hrvatske gospodarske komore. Predstavljena su iskustva crnogorskih kompanija 13. jul Plantaže i Martex koje su prenijeli Nikola Perović i Maja Šaranović.
Ocijenjeno je da većina država ne primjenjuje mehanizme kontrole robe zasnovane na upravljanju rizicima. Netarifne barijere, čulo se, opterećuju trgovinske tokove u regionu, jer je njihov efekat razorniji od visokih carinskih stopa. Potrebno je intenzivirati saradnju inspekcijskih i carinskih organa u regionu i uskladiti njihov rad, harmonizovati dokumenta koja prate promet robe, da bi se ubrzala procedura. Rečeno je da je saradnja u regionu poboljšana posljednjih godina, te da su brojne barijere uklonjene. Budućim članicama EU je savjetovano da propise donose kao pravilnike na nivou ministarstava ili Vlade, pošto je riječ o transponovanoj evropskoj legislativi o kojoj nebi trebalo da bude skupštinske polemike.
Stavovi i zaključci sa Konferencije biće prezentovani na sastanku radne grupe za NTB i TBT u okviru CEFTA foruma privrednih komora, čiji će zaključci biti upućeni radnoj grupi na državnom nivou.