You are here

Sjednica Odbora udruženja poljoprivrede

27/11/2013

Odbor Udruženja poljoprivrede, prehrambene i duvanske industrije Privredne komore Crne Gorem, na sjednici održanoj 27. novembra 2013. godine, razmotrio je Informaciju o privrednim kretanjima u agraru za period januar-septembar.

Članovima Odbora je takođe predstavljena Spoljnotrgovinska arbitraža pri Privrednoj komori Crne Gore.

Informacija

U Informaciji o privrednim kretanjima u agraru za period januar-septembar 2013. godine, koju je predstavila sekretar Odbora Lidija Rmuš, konstatovano je da crnogorska poljoprivreda predstavlja jedan od ključnih sektora privrede čiji se značaj ne posmatra samo sa ekonomskog stanovišta, nego se moraju uvažavati i njene druge važne funkcije, koje se ogledaju kroz prehrambenu sigurnost, ekološku, ekonomsku i socijalnu funkciju, kao i funkciju održivog ruralnog razvoja, očuvanje tradicije, podršci razvoju turizma i dr.

U prošloj godini, prema podacima MONSTAT-a, došlo je do pada učešća poljoprivrede, šumarstva i ribarstva u BDP sa 7,9% na 7,4% što je direktna posljedica elementarnih nepogoda koje su pratile proizvodnju-velike snježne padavine u zimskom i enormna suša u ljetnjem periodu. Međutim, u ovoj godini procjenjuje se da će se nastaviti stalni rast poljoprivredne proizvodnje koji je evidentan posljednjih godina (osim u prošloj). Ohrabruje i podatak da se očekuje porast otkupa mlijeka za oko 7%, a u biljnoj proizvodnji je u toku jesenja sjetva (procjena je da su zasađene površine na nivou iz prošle godine) dok je u proljeće zasijano oko 6% više površina u odnosu na prošlu godinu. Otkupljeno je 15.549 komada preko tri preduzeća: Mesopromet, Goranović i Gradina uz pomoć Vlade i IRF-a kroz obezbjeđenje povoljnih kreditnih sredstava i plaćanje dijela kamate od strane Vlade. Preko MIDAS projekta, kroz IV javni poziv ugovorena je grant podrška za 244 korisnika, a vrijednost granta, prema potpisanim ugovorima, treba da iznosi oko 3,5 mil. €.

U cilju „povlačenja” sredstava iz EU fondova koji su namijenjeni poljoprivredi, tokom ove godine  značajne aktivnosti su upravo bile usmjerene na pripremi dokumentacije za nacionalnu akreditaciju Agencije za plaćanje, čije je formiranje uslov za „povlačenje” sredstava za poljoprivredu iz fondova EU.

Nakon bilateralnih skrininga od strane Evropske komisije  završeni su izvještaji za poglavlje 11  poljoprivreda i poglavlje 12 - bezbjednost hrane i definisana su mjerila koja se moraju ispuniti za otvaranje pregovora u ovim poglavljima koja se odnose na donošenje strategija za razvoj, neophodnost usklađivanja sa pravnim tekovinama EU u ovim oblastima, uspostavljanje Agencije za plaćanje kao i Integrisanog administrativnog sistema kontrole (IACS), i dr. Za poglavlje 13-ribarstvo Izvještaj još uvijek nije urađen, ali u Godišnjem izvještaju o napretku navedeno je da ovoj oblasti nije bilo progresa i da su u narednom periodu potrebni napori za jačanje administrativnih kapaciteta, daljem usklađivanju zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, posebno u oblastima upravljanja resursima i flotom, inspekcijom i kontrolom, tržišnom politikom, strukturnom politikom i državnom pomoći.

U pripremi je i Agrobudžet za 2014. godinu, a imajući u vidu da nas očekuju značajne reforme u ovom sektoru kao i zaključke iz Izvještaja EK, da su u predpristupnom periodu potrebne značajne investicije i jačanje institucija, za očekivati je da će sredstva za razvoj poljoprivrede iz Budžeta biti veća u odnosu na prethodne godine. 

Za deset mjeseci ove godine u odnosu na isti period prošle u prehrambenoj proizvodnji zabilježen je porast od 6,7%,  ostvaren je značajan rast u proizvodnji duvanskih proizvoda (preko tri puta), dok je u proizvodnji pića zabilježen pad od 4,0% . Prehrambenu industriju karakteriše raznolikost kako po pitanju vrsta djelatnosti, tako i vlasničke strukture, instalisanih kapaciteta i nivoa tehničko-tehnološke opremljenosti, što se naravno odražava na ostvarene rezultate u agroindustriji, razvojnu dinamiku i konkurentnost. Jedan od razloga slabije razvijenosti prehrambenog sektora je i naslijeđeno stanje iz ranijeg perioda kada je Crna Gora, što se tiče nabavke i potrošnje prehrambenih prerađevina, bila usmjerena na tržište bivših republika, tako da je tokom dugogodišnjeg perioda stvorena i potrošačka navika stanovnika za kupovinom pojedinih robnih marki, koje su i danas prepoznatljive na našem tržištu.

Već duže vrijeme proizvođače hrane iz Crne Gore najviše opterećuju narušeni dužničko-povjerilački odnosi koji se manifestuju kroz izbjegavanje, odnosno neredovno izmirivanje međusobnih obaveza, dugi rokovi naplate i do 180 dana, neefikasnost pokrenutih postupaka za naplatu potraživanja, nepostojanje adekvatne garancije za naplatu potraživanja u vidu akceptnog naloga i dr. Mogućnost osnivanja većeg broja firmi od strane jednog vlasnika (na ime drugih, a u stvari se radi o istom vlasniku) onemogućava naplatu potraživanja. Novi problem sa kojim se suočavaju u poslovanju jeste obaveza prevođenja iz kategorije „rada na određeno“ u kategoriju „rad na neodređeno vrijeme“, ukoliko je rad po ugovoru trajao preko dvije godine, što u otežnim uslovima privređivanja ne odgovara privrednicima. Poseban problem predstavlja takođe i urušavanje pojedinih trgovačkih lanaca koje za sobom povlači nemogućnost naplate potraživanja što je naročito karakteristično za sektor prehrane. Nedovoljan novčani priliv stvara problem u realizaciji potraživanja, kako između privrednih subjekata, tako i između privrede i banaka. Zbog ove situacije bilo bi neophodno određenom zakonskom regulativom definisati rok za naplatu, za šta postoje ne samo primjeri u okruženju, već i Evropska direktiva koja reguliše ovo pitanje i može biti osnov za donošenje odgovarajućeg rješenja.

Da bi subjekti iz prehrambene industrije što prije ispunili visoke standarde koji prate ovu proizvodnju neophodna je promjena kreditne politike bankarskog sektora za ova preduzeća u smislu obezbjeđenja povoljnijih kreditnih uslova, jer se radi o sektoru gdje postoje uslovi za proizvodnju koja bi u značajnoj mjeri mogla da supstituiše uvoz, naročito u mesnom i mljekraskom sektoru, sektoru proizvodnje flaširanih voda kao i u drugim sektorima.

Predlozi za rješavanje problema u sektoru agrara su donošenje Uredbe koja bi regulisala  pitanje  rokova za naplatu potraživnja; uvođenje akceptnog naloga kao sigurnijeg sredstva naplate; olakšati pristup kreditnim sredstvima za preduzeća iz oblasti proizvodnje hrane; obezbijediti veći obimi finansijskih sredstava iz Budžeta za podsticanje razvoja poljoprivrede  u cilju podrške poljoprivrednim proizvođačima da osavremene proizvodnju i uvedu odgovarajuće standarde u proizvodnji u skladu sa strogim zahtjevima EU; uspostaviti Agenciju za plaćanje; donijeti Strategiju razvoja poljoprivrede u skladu sa smjernicama nove zajedničke poljoprivredene politike.

Prema podacima MONSTAT, uvoz poljoprivredno-prehrambenih proizvoda(I-XXIV glave carinske tarife) za deset mjeseci 2013. iznosio je oko 400,0  mil. €, i veći je u odnosu na isti period za 1,6%, dok je izvoz iznosio oko 42,0 mil. € i na nivou je vrijednosti iz uporednog perioda prošle godine.Najviše se uvozi iz zemalja članica CEFTA i Evropske unije( preko 90% trgovine). Suficit ostvarujemo samo kod vina i dimljenih i sušenih proizvoda. U izvozu najviše učestvuje piće sa oko11,4 mil € (vino, pivo i rakija), voće i povrće sa oko 7,5 mil .€, cigarete sa 4,8 mil €, dimljeni i sušeni proizvodi sa 4,1 mil €, zatim suhomesnati proizvodi 2,8 mil €, čokolada i biskviti sa oko 3,7 mil.€ brašno oko 1, 6 mil €. U uvozu najviše učestvuje meso i mesne prerađevine sa oko 73,0 mil €, zatim piće sa 45,2 mil €, mlijeko i mlječni proizvodi sa 38,2 mil €, zatim voće i povrće sa oko 26,0 mil. €, čokolade i biskviti 33,3 mil €  konzervirani proizvodi,  razni proizvodi za ishranu-supe, sosovi, kečap i dr.

U diskusiji koja je uslijedila, predsjednik Odbora Milutin Đuranović-Mljekara Lazine, ocijenio je da je sektor poljoprivrede „prilično izdržljiv u vremenu krize“.

- Naš sektor ima probleme, ali u ovim uslovima ostvarujemo prilično korektne rezultate. Primarna proizvodnja je put kojim treba da idemo i dok ne uđemo u EU moramo je štititi. Akcija „Kupujmo domaće“ mora da bude kontinuirana – rekao je Đuranović.

On je govorio i o problemu naplate potraživanja i ukazao da se proizvođači sve više orijentišu na otvaranje maloprodaja da bi lakše došli do novca.

I direktor Mesopromet-a Hilmija Franca, se saglasio sa potrebom jačanja primarne proizvodnje.

- Nema poljoprivredi opstanka bez primarne proizvodnje. Ono što iz zemlje iznikne donosi pet do 10 puta više benefita državi od carina koje ubira od uvoza – rekao je Franca.

Milko Beljkaš iz  Inpek-a, istakao je da je potrebno pravno onemogućiti dužnike da otvaraju nove firme, uspostaviti zakonski mehanizam lakšeg otpuštanja stalno zaposlenih radnika, te olakšati uslove za dobijanje poljoprivrednih kredita.

Slavoljub Vukašinović direktorDuvanskog kombinata je ocijenio da predstavnici agrara treba da budu više okrenuti jedni drugima.

Marko Martinović, direktor Martex-a, ukazao je na problem zatvaranja pojedinih trgovačkih lanaca, što onemogućava naplatu potraživanja proizvođača .

Pomoćnica  ministra  poljoprivrede i ruralnog razvoja Danijela Stolica smatra da je potrebno izbjeći greške koje je napravila Hrvatska u pretpristupnom periodu subvencijama pomažući agrar dok je zanemarila investicije koje bi taj sektor učinila konkurentnim u EU.

- Cilj je stvoriti konkurentan agrar i orijentisati se na ono što je specifično za Crnu Goru. Organska proizvodnja je pravac kojim treba ići. Smatram da je potrebno ulagati u poljoprivredu i što više raditi na uvezivanju ovog i sektora turizma, preko kojeg treba plasirati proizvode. Bitno je i da turistički radnici razumiju da je prednost da nude domaće proizvode, a ne da očekuju od države stimulacije što to čine – kazala je Stolica, dodajući i da je bitno da naše farme budu diverzifikovane u proizvodnji.

Arbitraža

Na sjednici Odbora takođe je predstavljena arbitraža pri Privrednoj komori Crne Gore, koja sadrži pored opštih obilježja ovog pravnog instituta i razloge zašto privrednici treba da ugovaraju arbitražu. Cilj promocije je bio da se ukaže članicama Komore kao i drugim potencijalnim korisnicima usluga arbitraže na prednosti arbitražnog rješavanja sporova. Pri Komori djeluju Spoljnotrgovinska arbitraža kao nezavisan organ koji je samostalan pri odlučivanju, kao i Stalni izbrani sud. Prednosti arbitražnog postupka su: autonomija stranaka, efektivnost (postupak pred arbitražom po pravilu okončava se u roku od jedne godine od dana pokretanja postupka), ekonomičnost, neutralnost, tajnost, pravosnažnost, međunarodno priznanje.’